Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 48704
تعداد مشاهدات : 1574

عيد نوروز عيد طبيعت است‏ سبب نام نهادن نوروز نزد ايرانيان چه بوده است؟ کلام فردوسي شاعر شيرين سخن آيا عيد نوروز فقط در ايران مرسوم است؟ و آيا از بزرگان و ائمه روايتي در ارتباط با نوروز ايرانيان نقل شده است يا خير؟ نوروز در عصر خلفا روايت معلي بن خنيس روايت متناقض

عيد نوروز عيد طبيعت است‏ سبب نام نهادن نوروز نزد ايرانيان چه بوده است؟ کلام فردوسي شاعر شيرين سخن و آيا از بزرگان و ائمه روايتي در ارتباط با نوروز ايرانيان نقل شده است يا خير؟ نوروز در عصر خلفا روايت معلي بن خنيس روايت متناقض

عيد نوروز عيد طبيعت است‏
سبب نام نهادن نوروز نزد ايرانيان چه بوده است؟
کلام فردوسي شاعر شيرين سخن
آيا عيد نوروز فقط در ايران مرسوم است؟ و آيا از بزرگان و ائمه روايتي در ارتباط با نوروز ايرانيان نقل شده است يا خير؟
نوروز در عصر خلفا
روايت معلي بن خنيس
روايت متناقض

   عيد نوروز عيد طبيعت است‏

امام على (ع) يك روز ديد هديه‏اى براى او آورده‏اند. فرمود:

 اين چيست؟

 گفتند:

 امروز عيد نوروز است و ايرانى‏ها يك عيد ملى دارند.

 امام يك لبخندى زد و فرمود:

 اى كاش هر روز عيد نوروز بود.

 عيد نوروز عيد طبيعت است. عيد ملى است. كارهايى كه مى‏شود كارهاى خوبى است. صله رحم خيلى خوب است.

 اما حيف كه درخت‏ها بشكافند اما انسانها نشكافند. حيف كه شب عيد لباسهاى بچه‏هاى ما نو باشد و بچه‏هايى از خانواده‏هايى باشند كه لباس نداشته باشند. سعى كنيد شاديها را تقسيم كنيم.[1]

سبب نام نهادن نوروز نزد ايرانيان چه بوده است؟

پاسخ:

نوروز به معناي روز نو، عيد اول سال، روز اول فروردين كه جشن ملي ايرانيان است، نوروز سلطاني هم مي‌گويند.

نوروز در زمان هاي قديم در اول بهار نبود، بلكه در فصول سال مي‌گشت و گاه به بهار و گاه به تابستان و گاه به زمستان مي‌افتاد.

در سال 471 ق به فرمان جلال الدين ملكشاه سلجوقي (465 ـ 485) عمرخيام و چند منجم ديگر تقويم جلالي را تنظيم كرده و نوروز را در اول بهار يا نخستين روز برج حمل قرار دادند.(1)
در ايران باستان دو جشن داشتند، يكي جشن مهرگان در آغاز فصل سرما و جشن نوروز در آغاز فصل گرما كه از اول فروردين آغاز مي‌شد و هر دو را به خاطر آغازين روز فصل گرما و يا سرما نوروز مي‌گفتند و مدت اجراي جشنها در نوروز چند روز بود.(2)
و گفته شده به اين خاطر آن را نوروز ناميده‌اند كه در آن روز جمشيد پادشاه ايران (باستان) مردم را بشارت داد به بي‌مرگي و تندرستي و آموزندگي و هم در اين روز بود كه كيومرث ديو را كشت.(3)

 

کلام فردوسي شاعر شيرين سخن

فردوسي شاعر شيرين سخن پارسي گوي، درباره علت ناميده شدن اين روز به نوروز چنين مي‌سرايد:
جهان انجمن شد بر تخت روي
فرومانده از فرة بخت اوي
بجمشيد برگوهر افشاندند
هر آن روز را روز نو خواندند
سرسال نو هرمز فَروَدين
بر آسوده از رنج تن دل ز كين
بزرگان به شادي بياراستند
مي و جام و رامشگران خواستند
چنين روز فرخ از آن روزگار
بماند از آن خسروان يادگار(4)
فردوسي نيز معتقد است كه نوروز آغازين روز پادشاهي جمشيد است كه شادي و سلامتي را براي مردمان خود نويد داده است و آن را بدان جهت نوروز ناميده‌اند.

 مورخيني مثل مسعودي نيز نوروز را روز اول بهار و اول فروردين ناميده‌اند كه آغاز فصل گرما بعد از سپري شدن فصل سرماست.(5)


يعقوبي نيز درباره نوروز چنين آورده است: «اول سال ايرانيان روز نوروز يعني روز اول فروردين است كه در نيسان و آذار مي‌باشد و هنگامي كه خورشيد به برج حمل درآمده است، اين روز عيد بزرگ ايرانيان است ديگر عيد مهرگان يعني روز شانزدهم مهرماه است. در ميان نوروز و مهرگان صد و هفتاد و پنج روز يعني پنج ماه و بيست و پنج روز فاصله است...».(6)
در عيد بزرگ سال نوروز (روز اول فروردين و آغازين روز فصل بهار) و مهرگان (در فصل پائيز) بزرگان هدايا تقديم... مي‌كردند هر كس چيزي را كه بسيار دوست مي‌داشت، هديه مي‌كرد.(7)
کلام دانشمند بزرگ ايراني جناب ابوريحان بيروني

درباره سبب ناميده شدن نوروز در نزد ايرانيان علاوه بر مطالب فوق، سخنان بسياري گفته شده است از جمله دانشمند بزرگ ايراني جناب ابوريحان بيروني (360 ـ 440) مطالب بسيار شيوا و زيبايي نوشته كه به اختصار اشاره مي‌شود:
«نخستين روز فروردين نوروز است كه اولين روز سال نو است و نام پارسي آن بيان كننده اين معنا است و اين روز با وارد شدن آفتاب به برج سرطان آغاز مي‌شود... خورشيد در مكاني قرار مي‌گيرد كه ... نزول باران و برآمدن شكوفه‌ها و برگ آوردن درختان تا هنگام رسيدن ميوه‌ها و تمايل حيوانات به تناسل و آغاز نو تا تكامل و (بلوغ نهايي و رسيدن ميوه‌ها) طي كند.

 اين بود كه نوروز را دليل پيدايش و آفرينش جهان دانستند و گفته‌اند در اين روز بود كه خداوند افلاك را پس از آن كه مدتي ساكن بودند به گردش در آورد و ستارگان را پس از چندي متوقف گردانيد و خورشيد را... آفريد و... آغاز شمارش از اين روز شد و گفته‌اند كه خداوند عالم سفلي را در اين روز آفريد و كيومرث در اين روز به شاهي رسيد... و نيز گفته‌اند، خداوند در اين روز خلق (آدم) را آفريد. نقل شده از پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ از ابن عباس كه در روز نوروز جامي سيمين كه پر از حلوا بود براي پيغمبر هديه آوردند و آن حضرت پرسيد كه اين چيست؟ گفتند امروز روز نوروز است، پرسيد كه نوروز چيست؟ گفتند عيد بزرگ ايرانيان است. پيامبر فرمود: آري در اين روز بود كه خداوند... هزاران مردم را پس از مرگشان زنده نمود و بر آنها باران به دستور خدا باريد... و روزي است كه سليمان آغاز پادشاهي نموده است... گفته شده كه در اين روز فيروز (نام فرشته) ارواح را براي آفرينش مردم حركت مي‌داد و فرخنده‌ترين ساعات، آفتاب است كه در صبح نوروز فجر و سپيده در نزديك‌ترين نقطه زمين واقع مي‌شود و نگاه كردن به خورشيد بركت است و نام نوروز به زبان پارسي هرمزد است كه اسم خداي تعالي است (چون خداوند در هر لحظه نوآفرين است).
برخي از علماي ايران مي‌گويند سبب اينكه اين روز را نوروز مي‌نامند، اين است كه در ايام تهمورث صابئه آشكار شدند و چون جمشيد به پادشاهي رسيد دين را تجديد كرد و اين كار خيلي ‌بزرگ به نظر آمد و آن روز را كه روز تازه‌اي بود، جمشيد عيد گرفت اگر چه پيش از اين هم نوروز بزرگ و معظم بود... و در اين ايام گفته شده است كه خداوند آفرينش جهان را تمام كرد و (زرتشت پيامبر (مجوس) در اين روز به پيامبري برگزيده شد.
و ايرانيان اين روز را روز قسمت سعادت مي‌دانند و روز اميد نام نهادند ـ چون در اين روز آغاز زنده شدن طبيعت و زندگي هستي است كه اميد را در دل زنده مي‌كند ـ همچنين گفته شده در اين روز شر ابليس از مردم برچيده شد و هر چوب خشكي سبز شد و مردم گفتند (روز نو) و هر كس در اين روز در طشتي جو كاشت، سپس اين رسم در ايرانيان پايدار ماند ـ كه امروز سبزي در سفره هفت سين مي‌چينند ـ و...(8)

 


پاورقی:

1. معين، محمد، فرهنگ، تهران، اميركبير، ج هشتم، 71، ج 4، ص 4842، و ابوريحان بيروني، آثار الباقيه، ترجمه اكبر دانا سرشت، تهران، اميركبير، چ سوم،63 ، ص 290، و فرهنگ عميد، واژة نوروز.
2. فرهنگ معين، پيشين، به نقل از ابوريحان بيروني، التفهيم، ص 253.
3. همان، ص 254.
4. فردوسي، شاهنامه، تهران، امير كبير، چ ششم، 1366، ص 28.
5. مسعودي، مروج الذهب، ترجمه پاينده، تهران، علمي فرهنگي، چ چهارم، 1370، ج 1، ص 554.
6. ابن واضح يعقوبي، تاريخ يعقوبي، ترجمه آيتي، تهران، علمي فرهنگي، چ هفتم، 1374، ج 1، ص 216 ـ 217.
7. كريستين سن، ايران در زمان ساسانيان، ترجمة رشيد ياسمي، تهران، دنياي كتاب، چ نهم، 74، ص 536.
8. اقتباس ابوريحان بيروني، پيشين، ص 324.

 

 

پرسش:

آيا عيد نوروز فقط در ايران مرسوم است؟ و آيا از بزرگان و ائمه روايتي در ارتباط با نوروز ايرانيان نقل شده است يا خير؟

پاسخ:

نوروز يكي از بزرگترين جشنهاي ملي ايران كه در نخستين روز از ماه فروردين (سال شمسي) آن گاه كه روز و شب برابر گردد، ‌مي‌باشد، جشن فروردين، جشن بهار، جشن سال نو نزد آريائيان است. مسعودي در التنبيه و الاشراف (چاپ ليدن، 1893) گويد: آغاز سال ايرانيان در اول تابستان و مهرگان در اول زمستان بوده است،  

 

نوروز در عصر خلفا

خلفاي نخستين اسلام به نوروز اعتنايي نداشتند. ولي بعدها خلفاي اموي براي افزودن درآمد خود هداياي نوروز را از نو معمول داشتند. بني اميه هديه‌اي در عيد نوروز بر مردم ايران تحميل مي‌كردند كه در زمان معاويه مقدار آن به 5 تا ده ميليون درهم بالغ مي‌شد.(1)

نخستين كسي كه هداياي نوروز و مهرگان را رواج داد حجاج بن يوسف بود، اندكي بعد اين رسم (اهدا تحفه) به خاطر گران آمدن بر مردم (زمان عمر بن عبدالعزيز) منسوخ گرديد ولي در تمام اين مدت ايرانيان مراسم عيد خود را برپا مي‌داشتند.
در دوره‌هاي بعد، خصوصا زمان ظهور ابومسلم خراساني به بعد سلسله (طاهريان، صفاريان) كه زمان نفوذ عباسيان و برمكيان بوده، اين جشنها رونق گرفته و تا به حال كه مي‌بينيد،(2)

و امّا اين كه رواياتي از ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ رسيده؟ آري. هم در جهت اثبات و هم در جهت نفي،

 امّا روايات مثبت: روايات زيادي از ائمه در خصوص نوروز به ما رسيده و علامه مجلسي(ره) روايات را در بحار الانوار ذكر كرده است و مرحوم محدث قمي هم در مفاتيح الجنان به صورت مختصر ذكر كرده است، از باب نمونه سه مورد را ذكر مي كنيم:
1. از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل شده است كه خروج و قيام امام زمان ـ عليه السّلام ـ در سال طاق از هجرت، روز جمعه نوروز عجم، دهم محرم در كعبة معظمه واقع خواهد شد.
2. خداوند حضرت آدم را در نوروز خلق كرد.(3)
3. امام صادق ـ عليه السّلام ـ: به معلي بن خنيس فرمودند: كه چون روز نوروز شود غسل كن و پاكترين جامه‌هاي خود را بپوش و به بهترين بوهاي خوش خود را خوشبو گردان و در آن روز روزه بدار، و سپس دستور نمازي را به صورت مخصوصه دادند و دعايي را هم در اين خصوص تعليم فرمودند و سپس فرمودند، چون چنين كني گناهان پنجاه ساله تو آمرزيده شود و بسيار بگو: يا ذو الجلالِ و الاكرام.

 و در كتب غير مشهور روايت گرديده كه در وقت تحويل اين دعا را بسيار بخوانند و بعضي 366 مرتبه گفته‌اند:

 يا محوّل الحولِ و الاحوال، حوّل حالنا الي احسنِ الحال، و بروايت ديگر: يا مقلّب القلوب و الاَبصار، يا مدبّر اللّيل و النهار، يامحوّل الحولِ و الاحوال، حوّل حالنا الي احسن الحال.(4)
صاحب جواهر با توجه به سخن مصباح المتهجد و ديگران بر مسلم بودن استحباب روزة روز نوروز تأكيد كرده است، سپس نقل فوق از امام كاظم ـ عليه السّلام ـ آورده و گفته است كه اين نقل نمي‌تواند معارض ادلة استحباب باشد به علاوه كه محتمل است كه بر اساس تقيه صادر شده باشد، شايد هم مقصود نوروزي غير از نوروزي باشد كه همه آن را مي پذيرند.(5)

 آقاي رسول جعفريان در ادامه نقل صاحب جواهر مي‌گويد: بايد توجه داشت كه مستند همه روايت معلي بن خنيس است به علاوه اگر تقيه‌اي در كار بود، بايد امام همان ابتدا موافقت مي‌كرد نه مخالفت. نكته سوم وي (صاحب جواهر) واضح البطلان است، زيرا به هر روي در آن روزگار يك نوروز بيشتر وجود نداشته است.


روايت معلي بن خنيس

و عمده‌ترين رواياتي كه در تأييد وارد شده همين روايت معلي بن خنيس مي‌باشد كه از امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي باشد كه بعضي آن را مختصر و بعضي طولاني نقل كرده‌اند،

 مرحوم مجلسي در بحار الانوار، ج 56، ص 91، باب يوم النيروز به طور مبسوط روايت را ذكر كرده و به بحث پيرامون آن پرداخته است دو نقل دارد و نقل دوم آن چنين است كه امام صادق ـ عليه السّلام ـ به معلي فرمود:

روز نوروز، روزي است كه رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ براي امام علي ـ عليه السّلام ـ در غدير پيمان گرفت و مردم به ولايت او اعتراف كردند، خوشا به حال كسي كه بر آن پيمان باقي ماند و بدا به حال كسي كه آن عهد را شكست.

روز نوروز، روزي است كه رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ امام علي ـ عليه السّلام ـ را به وادي جن فرستاد و او از آنها عهدها و پيمانها گرفت.

 روز نوروز، روزي است كه بر خوارج غلبه يافت و ذو الثديه را كشت.

 روز نوروز، روزي است كه قائم ما از اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ قيام خواهد كرد و خداوند او را بر دجال پيروز خواهد نمود و دجال را بر كناسة كوفه به دار خواهد زد.

هيچ نوروزي نخواهد آمد جز آن كه ما انتظار فرجي در آن داريم. اين از روزهاي متعلق به ماست كه فارسيان آن را حفظ كردند و شما (عربها) آن را ضايع كرديد.


روايت متناقض

امّا يك روايت متناقض با مطالب پيشين وجود دارد كه ابن شهر آشوب در كتاب مناقب در برخورد منصور با امام كاظم ـ عليه السّلام ـ آورده است (كه مرحوم مجلسي هم در ج 95، بحار الانوار، ص 419، روايت را ذكر كرده است). وي مي‌نويسد: منصور از امام خواست تا در عيدنوروز به جاي او در مجلس نشسته و هدايايي را كه آورده مي‌شد از طرف او بگيرد. امام ـ عليه السّلام ـ در پاسخ او فرمودند: من اخباري را كه از جدّم رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ وارد شده بررسي كردم و خبري در رابطه با اين عيد پيدا نكردم، اين عيد از سنن ايرانيان است كه اسلام بر آن خط بطلان كشيده است، به خدا پناه مي‌برم از اينكه چيزي را كه اسلام آن را از ميان برده دوباره آن را زنده كنم.
به هر صورت برخي از علماء سعي كرده اند رواياتي را كه از ظاهر آنها تأييد عيد نوروز استفاده مي‌شود بر اول سال شمسي (فروردين) تطبيق دهند و وعده اي ديگر كه نظرشان منفي است، كوشش كرده اند روايات مويد نوروز را به نحوي توجيه و رد كنند.

البته می توان گفت که از طبیعت درس بگیریم و  مثل شکافته شویم و اخلاق و رفتار و گفتارمون نو شود و

از تفریحات سالم و لذتهای حلال استفاده کنیم و از کارهای خوب و مثبت از جمله ارتباط با اقوام و دوستان و شهدا را در این ایام فراموش نکنیم .


پاورقی:

1. جرجي زيدان، تمدن اسلامي، ج 2، ص 22.
2. معين، محمد، فرهنگ لغت، ج 4، ص 4846، لغت نوروز. دهخدا، لغت نامه، برهان قاطع، لغت نوروز.
3. همان.
4. مجلسي، محمدباقر، حلية المتقين، آخر كتاب كتابي به نام مجمع المعارف و مخزن المعارف، تاليف محمد شفيع بن محمد صالح، چاپ شده ص 47 ذيل در علامات آخر الزمان. مصباح المجتهد، ص 591، بحار الانوار، ج 59، ص 101، وسايل الشيعه، ج 7، ص 346.
5. جواهر الكلام، ج 5، ص 40.

 



[1]- برنامه درسهايى از قرآن  آقای قرائتی سال 72، بهار، ص: 5

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

حديث

    وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَا تُعْطُوا الْعَيْنَ حَظَّهَا مِنَ النَّوْمِ فَإِنَّهَا أَقَلُّ شَيْ‏ءٍ شُكْرا إرشاد القلوب إلى الصواب ج‏1 92 الباب الثاني و العشرون في فضل صلاة الليل

    حضرت صادق عليه السّلام فرمود: چشمتان را زياد بخواب عادت ندهيد زيرا كه كمتر سپاسگزارى ميكند ( آنرا بیدار نگهدارید برای عبادت بیشتر و کارهای خیر )