Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 42995
تعداد مشاهدات : 2963

بیست و هشت دستور العمل در نامه حضرت علی علیه السلام به مالک اشتردر نیمه اول نامه

بیست و هشت دستور العمل در نامه حضرت علی علیه السلام به مالک اشتردر نیمه اول نامه
1- کنترل شهوت و مالك هواى نفس
2- کارهای مدیر زیر ذره بین
3- بهترین پس انداز
4- مهربانی و دو بال آن
5- پیمانه زندگی
6- کنترل خشم
7- راه دور شدن از کبر
8- عدل و انصاف
9- دور کردن دشمنی و کینه از دل خود
10- با چه کسانی مشورت کنیم
11- دور کردن از چاپلوسی دیگران
12- مساوی نبودن آدم نيكوكار و شايسته با بدكار و گنهكار
13- احسان و نیکی
14- همنشینی و محاوره با علما
15- وسعت دادن به وضعیت معیشتی مردم

16- یاد آوری نیکی نیکوکاران و آثر شگفت آن
17- رجوع به خدا و رسول در مشکلات و مجهولات
18- انتخاب كارگزاران خود از اهل تجربه و حياء
19- بررسی رفتار کارگزاران و نظارت بر آنها
20- وجود فقرا و مدیران به فکر جمع کردن ثروت
21- توجه به وضع نويسندگان خود
22- گول نخوردن خوش خدمتی ها
23- گذاشتن رئيس و كاردان بر سر هر يك از كارهايت
24- رعایت حقوق و فراموش نکردن آن بخاطر غرق شدن در نعمت
25- تاخیر نینداختن کارهای روزمره
26- انتخاب بهترین ساعات برای ارتباط با خداوند
27- نماز جماعت متعادل
28- غایب نشدن از دید مردم در مدت طولانی

بیست و هشت دستور العمل در نامه حضرت علی علیه السلام به مالک اشتردر نیمه اول نامه

1-      کنترل  شهوت و مالك هواى نفس

وَ أَمَرَهُ أَنْ يَكْسِرَ نَفْسَهُ عِنْدَ الشَّهَوَاتِ وَ يَزَعَهَا عِنْدَ الْجَمَحَاتِ فَإِنَّ النَّفْسَ أَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ اللَّه‏

 

و به او فرمان مى‏دهد كه در برابر خواسته‏هاى شهوات نفس را سر جاى خود بنشاند و از طغيان آن را باز دارد زيرا نفس آدمى هماره انسان را امر به بدى مى‏نمايد مگر در آنجا كه خدا ترحّم فرمايد.

و در جاى ديگر : فَامْلِكْ هَوَاكَ وَ شُحَّ بِنَفْسِكَ عَمَّا لَا يَحِلُّ لَكَ فَإِنَّ الشُّحَّ بِالنَّفْسِ الْإِنْصَافُ مِنْهَا فِيمَا أَحَبَّتْ أَوْ كَرِهَتْ

پس مالك هواى نفس خويش شو و در كارهاى حرام به نفس خود بخل كن كه بخل به نفس نمودن، انصاف دادن به آن است در آنچه دوست دارد و يا نمى‏پسندد

12 راهکار قرآنی برای کنترل شهوت و جدول آن

بیان مساله سوم از هشت مساله در حدیث امام صادق علیه السلام

2-      کارهای مدیر زیر ذره بین

 وَ أَنَّ النَّاسَ يَنْظُرُونَ مِنْ أُمُورِكَ فِي مِثْلِ مَا كُنْتَ تَنْظُرُ فِيهِ مِنْ أُمُورِ الْوُلَاةِ قَبْلَكَ وَ يَقُولُونَ فِيكَ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِيهِمْ

 مردم چنان به كارهاى تو دقيق هستند كه تو به كارهاى كارگزاران قبلى دقت داشتى و در باره تو همان را مى‏گويند كه تو در باره پيشينيان مى‏گفتى.

 

3-      بهترین پس انداز

 

وَ إِنَّمَا يُسْتَدَلُّ عَلَى الصَّالِحِينَ بِمَا يُجْرِي اللَّهُ لَهُمْ عَلَى أَلْسُنِ عِبَادِهِ فَلْيَكُنْ أَحَبُّ الذَّخَائِرِ إِلَيْكَ ذَخِيرَةَ الْعَمَلِ الصَّالِح‏

نيكوكاران را به آنچه كه انسانهاى صالح در باره آنها مى‏گويند مى‏توان شناخت بنا بر اين بهترين چيزى كه پس‏انداز مى‏كنى عمل صالحت باشد

مساله اول از هشت مساله :

4-      مهربانی و دو بال آن

وَ أَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ

 مهربانى بر رعيت را پوشش قلبت قرار ده و به آنها محبت كن و لطف داشته باش

 

  

5-      پیمانه زندگی 

فَأَعْطِهِمْ مِنْ عَفْوِكَ وَ صَفْحِكَ مِثْلَ الَّذِي تُحِبُّ أَنْ يُعْطِيَكَ اللَّهُ مِنْ عَفْوِهِ وَ صَفْحِهِ فَإِنَّكَ فَوْقَهُمْ وَ وَالِي الْأَمْرِ عَلَيْكَ فَوْقَكَ وَ اللَّهُ فَوْقَ مَنْ وَلَّاكَ وَ قَدِ اسْتَكْفَاكَ أَمْرَهُمْ وَ ابْتَلَاكَ بِهِمْ

پس تو از گناهان بگذر چنانكه دوست دارى خداوند تبارك و تعالى از لغزشهايت بگذرد و ترا عفو فرمايد و در حالى كه تو برتر از آنها هستى و آنكه بر تو ولايت دارد از تو برتر است. و خداوند متعال بر آنكه تو را ولايت داد برتر است خواسته است كه كار اين مردم را انجام دهى و آنان را وسيله آزمايش تو قرار داد.

 

در جاى ديگر :وَ لْيَكُنْ أَبْعَدُ رَعِيَّتِكَ مِنْكَ وَ أَشْنَؤُهُمْ عِنْدَكَ أَطْلَبَهُمْ لِمَعَايِبِ النَّاسِ فَإِنَّ فِي النَّاسِ عُيُوباً الْوَالِي أَحَقُّ مَنْ سَتَرَهَا فَلَا تَكْشِفَنَّ عَمَّا غَابَ عَنْكَ مِنْهَا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ تَطْهِيرُ مَا ظَهَرَ لَكَ

 

و بين مردم با كسى از همه بيشتر دشمن باش كه در عيبجويى مردم اصرار دارد زيرا مردم عيبهايى دارند كه شخص حاكم براى پوشاندن آنها سزاوارتر است. بنا بر اين آنچه از بديهاى مردم بر تو پوشيده است پى‏جويى مكن، بلكه آن عيوبى هم كه آشكار است بايد بپوشاني

 

وَ اللَّهُ يَحْكُمُ عَلَى مَا غَابَ عَنْكَ فَاسْتُرِ الْعَوْرَةَ مَا اسْتَطَعْتَ يَسْتُرِ اللَّهُ مِنْكَ مَا تُحِبُّ سَتْرَهُ مِنْ رَعِيَّتِك‏

 

و داورى در باره آنچه كه از تو پنهان است با پروردگار خواهد بود پس تا آنجا كه مى‏توانى زشتى‏ها را بپوشان تا خداوند نيز عيبهايت را كه دوست دارى از چشم مردم پنهان باشد، بپوشاند.

مقام عفو در دو آیه شریفه و پنج دستور العمل

 

 

6-      کنترل خشم

وَ لَا تُسْرِعَنَّ إِلَى بَادِرَةٍ وَجَدْتَ مِنْهَا مَنْدُوحَةً وَ لَا تَقُولَنَّ إِنِّي مُؤَمَّرٌ آمُرُ فَأُطَاعُ فَإِنَّ ذَلِكَ إِدْغَالٌ فِي الْقَلْبِ وَ مَنْهَكَةٌ لِلدِّينِ وَ تَقَرُّبٌ مِنَ الْغِيَرِ

و در اظهار خشمى كه مى‏توانى فرو برى عجله مكن و در گفتارت نگو كه من را امير كرده‏اند مى‏فرمايم پس مرا اطاعت كنيد. كه اين طور حرف زدن باعث سياهى دل و پژمردگى دين و زوال نعمت مى‏گردد و آفت و بلا را گريبانگير انسان مى‏سازد.

بهترین نسخه پیامبر در کنتر خشم

 

  

7-      راه دور شدن از کبر

وَ إِذَا أَحْدَثَ لَكَ مَا أَنْتَ فِيهِ مِنْ سُلْطَانِكَ أُبَّهَةً أَوْ مَخِيلَةً فَانْظُرْ إِلَى عِظَمِ مُلْكِ اللَّهِ فَوْقَكَ وَ قُدْرَتِهِ مِنْكَ عَلَى مَا لَا تَقْدِرُ عَلَيْهِ مِنْ نَفْسِكَ

 

هرگاه قدرتى را كه در اختيارت هست ترا گرفتار غرور و كبر كرد به بزرگى و عظمت حكومت پروردگار بنگر كه چگونه قدرتى بر تو دارد و تو را بر خود آن قدرت نيست.

 

فَإِنَّ ذَلِكَ يُطَامِنُ إِلَيْكَ مِنْ طِمَاحِكَ وَ يَكُفُّ عَنْكَ مِنْ غَرْبِكَ وَ يَفِي‏ءُ إِلَيْكَ بِمَا عَزَبَ عَنْكَ مِنْ عَقْلِكَ

 

با اين نگرش تو طغيانت سركوب مى‏گردد و تندى‏ات فروكش مى‏كند و عقل بر باد رفته‏ات باز مى‏گردد.

صورت و هیئت دنیای مذموم در روایت امام صادق علیه السلام و سر دنیا

 

8-      عدل و انصاف  

أَنْصِفِ اللَّهَ وَ أَنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِكَ وَ مِنْ خَاصَّةِ أَهْلِكَ وَ مَنْ لَكَ فِيهِ هَوًى مِنْ رَعِيَّتِكَ فَإِنَّكَ إِلَّا تَفْعَلْ تَظْلِمْ

 

با خدا و مردم و خويشاوندان و هر رعيّتى كه دوست مى‏دارى از جانب خود با انصاف رفتار كن كه اگر چنين نكنى ستمكارى

 

وَ مَنْ     ظَلَمَ عِبَادَ اللَّهِ كَانَ اللَّهُ خَصْمَهُ دُونَ عِبَادِهِ وَ مَنْ خَاصَمَهُ اللَّهُ أَدْحَضَ حُجَّتَهُ وَ كَانَ لِلَّهِ حَرْباً حَتَّى يَنْزِعَ وَ يَتُوبَ

 

و كسى كه به بندگان خدا ستم كند خداوند به جاى بندگانش با او دشمن است. پروردگار با هر كه دشمن باشد عذرش را نمى‏پذيرد و اين شخص همچنان با خدا در ستيز است مگر آنكه دست از ظلم بردارد و توبه كند

وَ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ أَدْعَى إِلَى تَغْيِيرِ نِعْمَةِ اللَّهِ وَ تَعْجِيلِ نِقْمَتِهِ مِنْ إِقَامَةٍ عَلَى ظُلْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ دَعْوَةَ الْمُضْطَهَدِينَ وَ هُوَ لِلظَّالِمِينَ بِالْمِرْصَادِ

 

و هيچ چيز مثل برپايى ظلم خيلى سريع نعمت الهى را به نقمت و نكبت تبديل نمى‏نمايد. چرا كه خداوند تبارك و تعالى آه مظلوم و دعاى ستمديدگان را مى‏شنود و حضرت او در كمين ستمكاران است.

 

 

وَ لْيَكُنْ أَحَبُّ الْأُمُورِ إِلَيْكَ أَوْسَطَهَا فِي الْحَقِّ وَ أَعَمَّهَا فِي الْعَدْلِ وَ أَجْمَعَهَا لِرِضَى الرَّعِيَّةِ فَإِنَّ سُخْطَ الْعَامَّةِ يُجْحِفُ بِرِضَى الْخَاصَّةِ وَ إِنَّ سُخْطَ الْخَاصَّةِ يُغْتَفَرُ مَعَ رِضَى الْعَامَّةِ

 

بنا بر اين كارى كه از ميان همه كارها بايد بيشتر دوست داشته باشى اعتدال در راه حق و همگانى كردن عدالت و تلاش براى جلب رضايت مردم است. زيرا نارضايتى توده مردم اثر خشنودى خواص را از بين مى‏برد و ناخشنودى خواص در حالى كه اكثر مردم راضى باشند، اثرى ندارد و به حساب نمى‏آيد.

 

و در جاى ديگر : وَ إِنَّ أَفْضَلَ قُرَّةِ عَيْنِ الْوُلَاةِ اسْتِقَامَةُ الْعَدْلِ فِي الْبِلَادِ وَ ظُهُورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ

 

بهترين چيزى كه زمامداران را شادمان مى‏سازد اجراى عدالت و برپايى آن در شهرها و آشكار ساختن دوستى مردم است

 

و إِنَّهُ لَا تَظْهَرُ مَوَدَّتُهُمْ إِلَّا بِسَلَامَةِ صُدُورِهِم‏

 

و دوستى مردم آشكار نمى‏شود مگر موقعى كه دلهايشان از كينه و خشم خالى شود

 

تفسیر و تاویل آیه 90 سوره نحل  و مساله تربیتی آن

و حدیث سته حسن من سته احسن

 

9-      دور کردن دشمنی و کینه از دل خود

أَطْلِقْ عَنِ النَّاسِ عُقْدَةَ كُلِّ حِقْدٍ وَ اقْطَعْ عَنْكَ سَبَبَ كُلِّ وِتْرٍ وَ تَغَابَ عَنْ كُلِّ مَا لَا يَصِحُّ لَكَ

هر نوع عقده و كينه از مردم در دل دارى بيرون بريز و خود را آزاد كن و رشته هر دشمنى را پاره نماى. و هر چه را در نظرت نادرست آمد خود را بى‏اطلاع نشان بده

 

بیان مساله پنجم از هشت مساله در حدیث امام صادق علیه السلام

 

وَ لَا تَعْجَلَنَّ إِلَى تَصْدِيقِ سَاعٍ فَإِنَّ السَّاعِيَ غَاشٌ وَ إِنْ تَشَبَّهَ بِالنَّاصِحِين‏

 

و در قبول سخنان افراد سخن‏چين و فتنه‏انگيز عجله نكن زيرا سخن‏چين خائن و نيرنگباز است، هر چند كه خود را ناصح و پند دهنده جلوه دهد.

 

 

10-   با چه کسانی مشورت کنیم

 

وَ لَا تُدْخِلَنَّ فِي مَشْوَرَتِكَ بَخِيلًا يَعْدِلُ بِكَ عَنِ الْفَضْلِ وَ يَعِدُكَ الْفَقْرَ در مشورت كردن اشخاص بخيل را دخالت مده كه ترا از نيكى و كار خير بازداشته و ترا از فقر مى‏ترساند

وَ لَا جَبَاناً يُضْعِفُكَ عَنِ الْأُمُورِ و نيز با آدم ترسو مشورت مكن كه ترا در انجام كارها سست مى‏كند

وَ لَا حَرِيصاً يُزَيِّنُ لَكَ الشَّرَهَ بِالْجَوْرِ و همچنين شخص حريص را مورد شور قرار مده كه حرص ستم نمودن را در نظرت آرايش مى‏دهد.

1)      فَإِنَّ الْبُخْلَ

2)      وَ الْجُبْنَ

3)      وَ الْحِرْصَ

 غَرَائِزُ شَتَّى يَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِاللَّهِ

به تحقيق كه بخل و ترس و حرص، غرايزى هستند كه از سوء ظن به پروردگار سرچشمه مى‏گيرند.

 

ترغیب به مشورت

و در جاى ديگر : ثُمَّ انْظُرْ فِي أُمُورِ عُمَّالِكَ فَاسْتَعْمِلْهُمُ اخْتِبَاراً وَ لَا تُوَلِّهِمْ مُحَابَاةً وَ أَثَرَةً فَإِنَّهُمَا جِمَاعٌ مِنْ شُعَبِ الْجَوْرِ وَ الْخِيَانَةِ

 

و بعد به رفتار كارگزارانت بينديش و پس از آزمايش آنها را به كارهايى، منصوب كن و به ميل خود و بدون مشورت با ديگران آنها را به كارى مگمار. زيرا دنبال هواى نفس رفتن و به رأى ديگران توجه نكردن از موارد ظلم و خيانت محسوب مى‏شود.

 

11-   دور کردن از چاپلوسی دیگران

 

وَ الْصَقْ بِأَهْلِ الْوَرَعِ وَ الصِّدْقِ ثُمَّ رُضْهُمْ عَلَى أَنْ لَا يُطْرُوكَ وَ لَا يُبَجِّحُوكَ بِبَاطِلٍ لَمْ تَفْعَلْهُ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْإِطْرَاءِ تُحْدِثُ الزَّهْوَ وَ تُدْنِي مِنَ الْعِزَّةِ

 

و به اهل ورع و صداقت نزديك شو و به آنها بياموز و عادتشان ده كه براى تو چاپلوسى نكنند و تو را براى كارهايى كه نكرده‏اند خوشحال نسازند چرا كه چاپلوسى زياد باعث طغيان و نخوت انسان مى‏گردد و وى را وادار به سركشى مى‏كند.

 

12-   مساوی نبودن آدم نيكوكار و شايسته با بدكار و گنهكار

 

لَا يَكُونَنَّ الْمُحْسِنُ وَ الْمُسِي‏ءُ عِنْدَكَ بِمَنْزِلَةٍ سَوَاءٍ فَإِنَّ فِي ذَلِكَ تَزْهِيداً لِأَهْلِ الْإِحْسَانِ فِي الْإِحْسَانِ وَ تَدْرِيباً لِأَهْلِ الْإِسَاءَةِ عَلَى الْإِسَاءَةِ وَ أَلْزِمْ كُلًّا مِنْهُمْ مَا أَلْزَمَ نَفْسَهُ

 

    

 

آدم نيكوكار و شايسته با بدكار و گنهكار نزد تو يكسان نباشند كه نتيجه يكسان بودن اين مى‏شود كه شخص نيكوكار ديگر رغبتى به كار نيك پيدا نخواهد كرد و بدكار به كارهاى خلاف تشويق مى‏شود و هر كدام را به آنچه برگزيده پاداش بده.

 

13-   احسان و نیکی

وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ بِأَدْعَى إِلَى حُسْنِ ظَنِّ وَالٍ بِرَعِيَّتِهِ مِنْ إِحْسَانِهِ إِلَيْهِمْ وَ تَخْفِيفِهِ الْمَئُونَاتِ عَلَيْهِمْ وَ تَرْكِ اسْتِكْرَاهِهِ إِيَّاهُمْ عَلَى مَا لَيْسَ لَهُ قِبَلَهُم‏

 

بدان كه هيچ چيز گمان مردم را نسبت به والى خوب نمى‏كند بهتر از نيكى و لطفى كه والى به مردم مى‏نمايد و هزينه‏هاى آنها را سبك مى‏كند و بر چيزى كه بر آنها حقّى ندارد ناراحت نمى‏شود.

 

فَلْيَكُنْ مِنْكَ فِي ذَلِكَ أَمْرٌ يَجْتَمِعُ لَكَ بِهِ حُسْنُ الظَّنِّ بِرَعِيَّتِكَ فَإِنَّ حُسْنَ الظَّنِّ يَقْطَعُ عَنْكَ نَصَباً طَوِيلا

بنا بر اين بايد كارى كنى كه خوش‏بينى مردم را به خود جلب نمايى، زيرا كه حسن ظن مردم نسبت به تو رنج و سختى فراوان را از تو دور مى‏سازد

 

 

وَ إِنَّ أَحَقَّ مَنْ حَسُنَ ظَنُّكَ بِهِ لَمَنْ حَسُنَ بَلَاؤُكَ عِنْدَهُ

 

و كسى از همه بيشتر سزاوار است به او حسن ظن داشته باشى كه از ناحيه تو به او خيرى رسيده‏

 

وَ إِنَّ أَحَقَّ مَنْ سَاءَ ظَنُّكَ بِهِ لَمَنْ سَاءَ بَلَاؤُكَ عِنْدَهُ

 

و سزاوارترين كسى كه بايد به او بدگمان باشى كسى است كه‏ با او بدرفتارى كرده‏اى.

حدیث کادوی خداوند

حدیث محبوب مردم شدن و شش حاجت

 

 

14-   همنشینی و محاوره با علما

وَ أَكْثِرْ مُدَارَسَةَ الْعُلَمَاءِ وَ مُنَافَثَةَ الْحُكَمَاءِ فِي تَثْبِيتِ مَا صَلَحَ عَلَيْهِ أَمْرُ بِلَادِكَ وَ إِقَامَةِ مَا اسْتَقَامَ بِهِ النَّاسُ قَبْلَكَ

با علماء و دانشمندان زياد به گفتگو بنشين و با حكيمان فراوان مجالست نما.

حدیث 24 وسیله علم و دانش

 

15-   وسعت دادن به وضعیت معیشتی مردم

وَ فِي اللَّهِ لِكُلٍّ سَعَةٌ وَ لِكُلٍّ عَلَى الْوَالِي حَقٌّ بِقَدَرٍ مَا يُصْلِحُهُ‏

و در دستورات الهى در باره وسعت‏دادن به وضعيت معيشتى آنان سفارش شده است و براى هر يك از ايشان حقّى به اندازه‏اى كه كارهايشان را اصلاح كند به عهده زمامدار گذارده شده

 

مزد کافی و دچار انحراف نشدن

و در جاى ديگر بعد از بيان گزينش بهترين افراد براى انجام كارهاى تو فرمود :

ثُمَّ أَسْبِغْ عَلَيْهِمُ الْأَرْزَاقَ فَإِنَّ ذَلِكَ قُوَّةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِصْلَاحِ أَنْفُسِهِمْ وَ غِنًى لَهُمْ عَنْ تَنَاوُلِ مَا تَحْتَ أَيْدِيهِمْ وَ حُجَّةٌ عَلَيْهِمْ إِنْ خَالَفُوا أَمْرَكَ أَوْ ثَلَمُوا أَمَانَتَكَ

 

آن گاه روزى ايشان را فراوان قرار ده كه اين عمل باعث مى‏شود كه براى اصلاح نفس خويش قوّت بگيرند و از خوردن اموال كسانى كه زيردستشان هستند بى‏نياز گردند. و اين كار تو براى آنها اگر با دستوراتت مخالفت نمايند دليلى عليه‏شان خواهد شد و يا اگر در امانت خيانت كنند عذرى براى كارشان ندارند.

توجه به طبقه پائين جامعه

و در جاى ديگر :

ثُمَّ اللَّهَ اللَّهَ فِي الطَّبَقَةِ السُّفْلَى مِنَ الَّذِينَ لَا حِيلَةَ لَهُمْ مِنَ الْمَسَاكِينِ وَ الْمُحْتَاجِينَ وَ أَهْلِ الْبُؤْسَى وَ الزَّمْنَى فَإِنَّ فِي هَذِهِ الطَّبَقَةِ قَانِعاً وَ مُعْتَرّاً

 

سپس از خدا بترس و از خدا بترس در باره طبقه پائين جامعه همانهايى كه براى گذراندن زندگى تدبيرى ندارند، از مساكين و محتاجان و آنان كه در شدت فقر به سر مى‏برند و يا گرفتار بيماريهاى طولانى هستند. كه اين طبقه از جامعه از بعضى از ديگران درخواست كمك مى‏كنند و بعضى در عين ندارى روى سؤال ندارند.

 

حفظ حقوق فقرا از بیت المال

وَ احْفَظِ لِلَّهِ مَا اسْتَحْفَظَكَ مِنْ حَقِّهِ فِيهِمْ وَ اجْعَلْ لَهُمْ قِسْماً مِنْ بَيْتِ مَالِكِ وَ قِسْماً مِنْ غَلَّاتِ صَوَافِي الْإِسْلَامِ فِي كُلِّ بَلَدٍ فَإِنَّ لِلْأَقْصَى مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذِي لِلْأَدْنَى

 

 

و تو حقى را كه پروردگار براى آنان مقرر فرموده و حفظ و نگهدارى آن را از تو خواسته نگه دار و از بيت‏المال خود سهمى برايشان منظور كن و نيز سهمى از غله‏هاى زمينهاى خالصه را در هر شهر به آنان واگذار. كه سهم دوردست‏ترين افراد با آنهايى كه در كنارت هست

 

رسیدگی به کار فقرا و مدیریت در پیدا کردن گزارش حال فقرا

و در جاى ديگر : وَ تَفَقَّدْ أُمُورَ مَنْ لَا يَصِلُ إِلَيْكَ مِنْهُمْ مِمَّنْ تَقْتَحِمُهُ الْعُيُونُ وَ تَحْقِرُهُ الرِّجَالُ فَفَرِّغْ لِأُولَئِكَ ثِقَتَكَ مِنْ أَهْلِ الْخَشْيَةِ وَ التَّوَاضُعِ فَلْيَرْفَعْ إِلَيْكَ أُمُورَهُمْ

 

به كارهاى افرادى از اين طبقه محروم كه به تو دسترسى ندارند رسيدگى كن، همانها كه ديده‏ها آنان را كوچك مى‏شمارد و مردان و اطرافيانت آنها را حقير و كوچك به حساب مى‏آورند. بنا بر اين براى بررسى اوضاع و احوال اين قشر از جامعه كسى را انتخاب كن كه متواضع و خداترس باشد. تا چنين شخصى كارها و احتياجات ايشان را به تو گزارش كند.

 

معذور بودن در دادگاه الهی نسبت به کار فقرا

ثُمَّ اعْمَلْ فِيهِمْ بِالْإِعْذَارِ إِلَى اللَّهِ يَوْمَ تَلْقَاهُ فَإِنَّ هَؤُلَاءِ مِنْ بَيْنِ الرَّعِيَّةِ أَحْوَجُ إِلَى الْإِنْصَافِ مِنْ غَيْرِهِمْ وَ كُلٌّ فَأَعْذِرْ إِلَى اللَّهِ فِي تَأْدِيَةِ حَقِّهِ إِلَيْهِ

 

و خلاصه با آنها به گونه‏اى برخورد كن كه در دادگاه عدل الهى و محضر او عذرى داشته باشى. اين طبقه در بين مردم براى آنكه در باره آنها رعايت انصاف شود از همه سزاوارترند و نيز در باره هر يك از افراد جامعه آن چنان اداى حقوق كن كه عذرت در پيشگاه پروردگار مورد قبول قرار گيرد.

 

اختصاص وقت خود به نیازمندان و رسیدگی به کار آنها

وَ اجْعَلْ لِذَوِي الْحَاجَاتِ مِنْكَ قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فِيهِ شَخْصَكَ وَ تَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً فَتَتَوَاضَعُ فِيهِ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَكَ وَ تُقْعِدُ عَنْهُمْ جُنْدَكَ وَ أَعْوَانَكَ مِنْ أَحْرَاسِكَ وَ شُرَطِكَ حَتَّى يُكَلِّمَكَ مُتَكَلِّمُهُمْ غَيْرَ مُتَتَعْتِعٍ

مقدارى از وقت خود را به كسانى كه نيازمندند و تظلّمى دارند اختصاص بده كه خود را براى كار آنان فارغ ساخته باشى و در مجلسى عمومى بنشين و براى رضاى پروردگار تواضع را انتخاب كن و به سپاهيان و دربانان و نگهبانان خود سفارش كن كه مانع ورود آنها نشوند تا سخنگوى ايشان بدون لكنت زبان و ترس حرفش را بزند

 

 

 

قدرت و توانایی در ضعیف برای گرفتن حق خود و الا...

فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ( صلى‏الله‏عليه‏وآله  )يَقُولُ فِي غَيْرِ مَوْطِنٍ (لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لَا يُؤْخَذُ لِلضَّعِيفِ فِيهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِيِّ غَيْرَ مُتَتَعْتِعٍ)

كه من از رسول‏ خدا (صلّى اللَّه عليه و آله) بارها شنيدم كه مى‏فرمود: «مردمى كه ضعيفشان نتواند بدون ترس و لكنت زبان حقش را از قوى بگيرد روى سعادت و پاكيزگى را به خود نخواهند ديد».

14 راهکار برای زیاد شدن رزق رو روزی در طرح ثنایی

 

16-   یاد آوری نیکی نیکوکاران و آثر شگفت آن

 

فَافْسَحْ فِي آمَالِهِمْ وَ وَاصِلْ فِي حُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِمْ وَ تَعْدِيدِ مَا أَبْلَى ذَوُو الْبَلَاءِ مِنْهُمْ فَإِنَّ كَثْرَةَ الذِّكْرِ لِحُسْنِ أَفْعَالِهِمْ تَهُزُّ الشُّجَاعَ وَ تُحَرِّضُ النَّاكِلَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ

 

بنا بر اين آرزوهاى مردم را برآورده كن و آنها را بخوبى ياد كن و تلاش و همت اشخاصى كه مورد امتحان قرار گرفته‏اند و سختى‏هايى را متحمّل شده‏اند، يادآورى نما، زيرا كه يادآورى كارهاى نيك نيكوكاران، انسان دلير را تهييج مى‏كند و به تلاش وادار مى‏نمايد. و افراد نشسته و بى‏تحرّك را به كوشش كردن وادار مى‏سازد «ان شاء اللَّه» اگر خدا بخواهد.

 

17-   رجوع به خدا و رسول  در مشکلات و مجهولات

وَ ارْدُدْ إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ مَا يُضْلِعُكَ مِنَ الْخُطُوبِ وَ يَشْتَبِهُ عَلَيْكَ مِنَ الْأُمُور

 

اى مالك: در مواقعى كه كار بر تو مشكل شود و حقيقت برايت مجهول بماند به خدا و رسول او رجوع كن

 

فَقَدْ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ لِقَوْمٍ أَحَبَّ إِرْشَادَهُمْ ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْ‏ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ)

 

چنانكه خداى سبحان در باره مردمى كه دوستدار هدايتشان بوده فرموده: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خدا و رسول و اولى الأمر از خودتان را اطاعت كنيد و اگر در حكمى اختلاف پيدا شد به خدا و رسولش رجوع نماييد».

 

معنای رجوع به خداوند

فَالرَّدُّ إِلَى اللَّهِ الْأَخْذُ بِمُحْكَمِ كِتَابِهِ وَ الرَّدُّ إِلَى الرَّسُولِ الْأَخْذُ بِسُنَّتِهِ الْجَامِعَةِ غَيْرِ الْمُفَرِّقَةِ رجوع ب‏ه خدا گرفتن آيات محكم كتاب او قرآن اس و رجوع به رسول گرفتن سنت كامل اوست كه پذيرفته همگان است.

 

 

 

18-   انتخاب كارگزاران خود  از اهل تجربه و حياء

وَ تَوَخَّ مِنْهُمْ أَهْلَ التَّجْرِبَةِ وَ الْحَيَاءِ مِنْ أَهْلِ الْبُيُوتَاتِ الصَّالِحَةِ وَ الْقَدَمِ فِي الْإِسْلَامِ الْمُتَقَدِّمَةِ فَإِنَّهُمْ أَكْرَمُ أَخْلَاقاً وَ أَصَحُّ أَعْرَاضاً وَ أَقَلُّ فِي الْمَطَامِعِ إِشْرَافاً وَ أَبْلَغُ فِي عَوَاقِبِ الْأُمُورِ نَظَراً

 

كارگزاران خود را از اهل تجربه و حياء، از خانواده‏هاى پاكدامن و از كسانى كه سبقت در اسلام دارند برگزين كه از نظر اخلاق بزرگوارترين و از نظر آبرو محفوظتر و طمع‏شان كمتر و عاقبت‏نگرى‏شان فزونتر است.

 

19-   بررسی رفتار کارگزاران و نظارت بر آنها

ثُمَّ تَفَقَّدْ أَعْمَالَهُمْ وَ ابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ أَهْلِ الصِّدْقِ وَ الْوَفَاءِ عَلَيْهِمْ فَإِنَّ تَعَاهُدَكَ فِي السِّرِّ لِأُمُورِهِمْ حَدْوَةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِعْمَالِ الْأَمَانَةِ وَ الرِّفْقِ بِالرَّعِيَّةِ

 

سپس رفتارشان را مورد بررسى قرار ده و بازرسانى از انسانهاى راستگو و وفادار بر آنها بگمار، زيرا بازرسى سرّى تو سبب مى‏شود كه آنها امانت‏دارى كنند و با مردم از روى ملاطفت و نرمى برخورد نمايند

 

20-   وجود فقرا و مدیران به فکر  جمع کردن ثروت

وَ إِنَّمَا يُؤْتَى خَرَابُ الْأَرْضِ مِنْ إِعْوَازِ  أَهْلِهَا وَ إِنَّمَا يُعْوِزُ أَهْلُهَا لِإِشْرَافِ أَنْفُسِ الْوُلَاةِ عَلَى الْجَمْعِ وَ سُوءِ ظَنِّهِمْ بِالْبَقَاءِ وَ قِلَّةِ انْتِفَاعِهِمْ بِالْعِبَرِ

 

و هماره ويرانى زمين به خاطر دست تنگى ساكنين آن است و آن وقت مردم درمانده و فقير مى‏گردند كه زمامدارانشان در فكر جمع كردن ثروتند و به ماندنشان بر سر كار و رياست اطمينان نداشته و از آنچه مايه عبرت است كمتر استفاده كنند.

 

21-   توجه به وضع نويسندگان خود  

ثُمَّ انْظُرْ فِي حَالِ كُتَّابِكَ فَوَلِّ عَلَى أُمُورِكَ خَيْرَهُمْ وَ اخْصُصْ رَسَائِلَكَ الَّتِي تُدْخِلُ فِيهَا مَكَايِدَكَ وَ أَسْرَارَكَ بِأَجْمَعِهِمْ لِوُجُوهِ صَالِحِ الْأَخْلَاقِ مِمَّنْ لَا تُبْطِرُهُ الْكَرَامَةُ فَيَجْتَرِئَ بِهَا عَلَيْكَ فِي خِلَافٍ لَكَ بِحَضْرَةِ مَلَإٍ

 

آن گاه به وضع نويسندگان خود توجه نما و بهترين آنها را براى انجام كارها انتخاب كن و نامه‏هايى را كه در آن تدابير و اسرار جنگى يا غير جنگى نوشته‏اى به آن كس كه بيشتر از ديگران اخلاق نيكو را در خود جمع كرده بده، كسى كه لطف و بزرگوارى به او باعث طغيانش نمى‏شود و عليه تو نمى‏شورد و يا در حضور مردم يا اطرافيان تو قدرت مخالفت با تو را ندارد

 

وَ لَا تَقْصُرُ بِهِ الْغَفْلَةُ عَنْ إِيرَادِ مُكَاتَبَاتِ عُمِّالِكَ عَلَيْكَ وَ إِصْدَارِ جَوَابَاتِهَا عَلَى الصَّوَابِ عَنْكَ وَ فِيمَا يَأْخُذُ لَكَ وَ يُعْطِي مِنْكَ وَ لَا يُضْعِفُ عَقْداً اعْتَقَدَهُ لَكَ وَ لَا يَعْجِزُ عَنْ إِطْلَاقِ مَا عُقِدَ عَلَيْكَ

 

و يا غفلت و سهل‏انگارى او باعث نمى‏شود كه نامه‏هاى كارگزارانت را برايت نفرستد و در رساندن نوشته‏هايت در پاسخ به آنها و در آنچه براى تو مى‏گيرد و يا از طرف تو مى‏بخشد كوتاهى نمى‏كند كسى كه وقتى قراردادى به نفع تو بست بى‏ارزشش نكند و از گشودن گره قراردادى كه به ضرر تو بسته شده ناتوان نگردد

 

وَ لَا يَجْهَلُ مَبْلَغَ قَدْرِ نَفْسِهِ فِي الْأُمُورِ فَإِنَّ الْجَاهِلَ بِقَدْرِ نَفْسِهِ يَكُونُ بِقَدْرِ غَيْرِهِ أَجْهَلَ

 

و اندازه مقام و رتبه خود را در كارها بداند، زيرا كسى كه به مقام و منزلت خود ناآگاه باشد به مقام و منزلت ديگرى ناآگاه‏تر است.

 

22-   گول نخوردن خوش خدمتی ها

ثُمَّ لَا يَكُنِ اخْتِيَارُكَ إِيَّاهُمْ عَلَى فِرَاسَتِكَ وَ اسْتِنَامَتِكَ وَ حُسْنِ الظَّنِّ مِنْكَ فَإِنَّ الرِّجَالَ يَتَعَرَّضُونَ لِفِرَاسَاتِ الْوُلَاةِ بِتَصَنُّعِهِمْ وَ حُسْنِ خِدْمَتِهِم‏

 

وَ لَيْسَ وَرَاءَ ذَلِكَ مِنَ النَّصِيحَةِ وَ الْأَمَانَةِ شَيْ‏ءٌ

 

در انتخاب اين گروه تنها به فراست و اطمينان و خوش گمانى خود اعتماد مكن كه بعضى از مردم براى جلب نظر زمامداران خود به آراستن ظاهر مى‏پردازند و خوش خدمتى را پيشه خويش قرار مى‏دهند و عيبها و بديهاى خود را مى‏پوشانند و چيزى از خيرخواهى و امانت در ايشان وجود ندارد.

 

23-   گذاشتن رئيس و كاردان بر سر هر يك از كارهايت  

وَ اجْعَلْ لِرَأْسِ كُلِّ أَمْرٍ مِنْ أُمُورِكَ رَأْساً مِنْهُمْ لَا يَقْهَرُهُ كَبِيرُهَا وَ لَا يَتَشَتَّتُ عَلَيْهِ كَثِيرُهَا وَ مَهْمَا كَانَ فِي كُتَّابِكَ مِنْ عَيْبٍ فَتَغَابَيْتَ عَنْهُ أُلْزِمْتَه‏

 

و بر سر هر يك از كارهايت رئيس و كاردانى را بگذار كه بزرگى كار او را خسته نكند و زيادى كار او را پريشان نسازد و هر عيب كه در نويسندگان تو باشد و تو از آنها غافل باشى به حساب تو مى‏گذارند

 

24-   رعایت حقوق و فراموش نکردن آن بخاطر غرق شدن در نعمت

 

قَدِ اسْتُرْعِيتَ حَقَّهُ وَ لَا يَشْغَلَنَّكَ عَنْهُمْ بَطَرٌ فَإِنَّكَ لَا تُعْذَرُ بِتَضْيِيعِ التَّافِهِ لِإِحْكَامِكَ الْكَثِيرَ الْمُهِمَّ فَلَا تُشْخِصْ هَمَّكَ عَنْهُمْ وَ لَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لَهُمْ

 

و آنچه تو بر آن مسئوليت دارى رعايت حقوق ايشان است بنا بر اين مبادا غرق نعمت شدن باعث شود كه آنان را فراموش كنى زيرا كه تو به بهانه اين كه كارهاى بزرگترى دارى از رسيدگى به كارهاى كوچك معذور نيستى پس به ايشان بى‏توجهى مكن و روى از آنها بر متاب.

 

25-   تاخیر نینداختن کارهای  روزمره   

 

وَ أَمْضِ لِكُلِّ يَوْمٍ عَمَلَهُ فَإِنَّ لِكُلِّ يَوْمٍ مَا فِيهِ

بنا بر اين كار هر روز را همان روز انجام ده، زيرا براى هر روز كار مخصوص به آن است

 وَ اجْعَلْ لِنَفْسِكَ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ أَفْضَلَ تِلْكَ الْمَوَاقِيتِ وَ أَجْزَلَ تِلْكَ الْأَقْسَامِ وَ إِنْ كَانَتْ كُلُّهَا لِلَّهِ إِذَا صَلُحَتْ فِيهَا النِّيَّةُ وَ سَلِمَتْ مِنْهَا الرَّعِيَّةُ

 

26-   انتخاب بهترین ساعات برای ارتباط با خداوند

. و بهترين ساعات عمرت را آن وقت بدان كه با خداى خلوت كرده‏اى و مشغول عبادت و بندگى او هستى و اگر چه همه اوقات از آن پروردگار است، در صورتى كه نيّتها پاكيزه باشد و مردم در آن اوقات در آسايش به سر برند.

 

وَ لْيَكُنْ فِي خَاصَّةِ مَا تُخْلِصُ لِلَّهِ بِهِ دِينَكَ إِقَامَةُ فَرَائِضِهِ الَّتِي هِيَ لَهُ خَاصَّةً فَأَعْطِ اللَّهَ مِنْ بَدَنِكَ فِي لَيْلِكَ وَ نَهَارِكَ وَ وَفِ‏                        مَا تَقَرَّبْتَ بِهِ إِلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ كَامِلًا غَيْرَ مَثْلُومٍ وَ لَا مَنْقُوصٍ بَالِغاً مِنْ بَدَنِكَ مَا بَلَغ‏

 

بايد در بهترين اوقاتى كه دين خود را در آن، خالص براى خدا اختصاص مى‏دهى به برپايى واجباتى كه مخصوص خداست مشغول باشى پس بخشى از شب و روز تن خود را خاص پرستش و بندگى حضرت او قرار ده و هر چه تو را به خدا نزديك مى‏كند بدون هيچ كم و كاستى بجا آور، گر چه خود را به زحمت اندازى و تنت آزرده شود.

 

27-   نماز جماعت متعادل

وَ إِذَا قُمْتَ فِي صَلَاتِكَ لِلنَّاسِ فَلَا تَكُونَنَّ مُنَفِّراً وَ لَا مُضَيِّعاً فَإِنَّ فِي النَّاسِ مَنْ بِهِ الْعِلَّةُ وَ لَهُ الْحَاجَة

 

و چون در بين مردم به نماز جماعت مى‏ايستى نه آن قدر طول بده كه مردم از نماز جماعت دلسرد شوند و نه آن قدر با عجله بخوان كه رعايت طمأنينه نماز نشود. كه در بين مردم افرادى ناتوان و بيمار هستند و يا كارى دارند كه بايد به دنبال آن بروند.

 

وَ قَدْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ( صلى‏الله‏عليه‏وآله  )حِينَ وَجَّهَنِي إِلَى الْيَمَنِ كَيْفَ أُصَلِّي بِهِمْ فَقَالَ صَلِّ بِهِمْ كَصَلَاةِ أَضْعَفِهِمْ وَ كُنْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً

 

روزى كه رسول اللَّه (صلّى اللَّه عليه و آله) مرا به يمن فرستاد به آن گرامى عرض كردم چگونه با آنها نماز بخوانم فرمود: ضعيف‏ترين آنها را در نظر داشته باش و نماز بخوان و با مؤمنان مهربان باش.

 

28-   غایب نشدن از دید مردم در مدت طولانی

 

وَ أَمَّا بَعْدَ هَذَا فَلَا تُطَوِّلَنَّ احْتِجَابَكَ عَنْ رَعِيَّتِكَ فَإِنَّ احْتِجَابَ الْوُلَاةِ عَنِ الرَّعِيَّةِ شُعْبَةٌ مِنَ الضِّيقِ وَ قِلَّةُ عِلْمٍ بِالْأُمُور

 

بعد از اين تذكّرات مبادا به طور طولانى خود را از ديد مردم پنهان كنى كه رو نشان ندادن زمامداران حكايت از نامهربانى و تنگ‏نظرى و ناآگاهى در كارها مى‏كند

 

وَ الِاحْتِجَابُ مِنْهُمْ يَقْطَعُ عَنْهُمْ عِلْمَ مَا احْتَجَبُوا دُونَهُ فَيَصْغُرُ عِنْدَهُمُ الْكَبِيرُ وَ يَعْظُمُ الصَّغِيرُ وَ يَقْبُحُ الْحَسَنُ وَ يَحْسُنُ الْقَبِيحُ وَ يُشَابُ الْحَقُّ بِالْبَاطِلِ

 

و اين رو نشان ندادن زمامداران باعث مى‏شود كه ايشان از آنچه بر مردم مى‏گذرد بى‏اطلاع بمانند. در نتيجه كار بزرگ نزدشان كم‏اهميت و كوچك و كار كوچك برايشان بزرگ جلوه كند و همچنين خوبى به شكل بدى و بدى به صورت خوبى در آيد و حق به باطل و غلط آميخته گردد.

 

 

 

 

 

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

حديث

    عبد اللَّه بن سنان از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمود: در وقت هر نماز، فرشته‏اى اين صلا دهد كه: اى مردم! بپا خيزيد و با نماز خود آن آتشهايى را كه با دستهاى خود در پشت خويش بر افروخته‏ايد خاموش كنيد

    ثواب الاعمال و عقاب الاعمال شیخ صدوق

لينک هاي مفيد